Erfbelasting berekenen — en wat schenken zou schelen

De schenkbelasting op roerend vermogen is een vlak tarief: 3 % in rechte lijn en tussen partners, 7 % voor alle anderen. De erfbelasting daarentegen is progressief en loopt op tot 27 % in rechte lijn en 55 % daarbuiten.

Dat verschil is de hele reden waarom vermogensplanning in België bestaat. Wie een broer of zus € 200.000 nalaat, laat daar € 89.500 aan erfbelasting op achter. Wordt datzelfde bedrag bij leven geschonken en geregistreerd, dan kost het € 14.000. Het verschil bedraagt € 75.500 — meer dan een derde van het vermogen.

In rechte lijn is het effect kleiner maar nog altijd fors. Iemand die € 400.000 aan spaargeld en beleggingen nalaat aan één kind, laat daar € 60.000 aan erfbelasting op achter. Wordt de helft bij leven geschonken, dan daalt de totale factuur naar € 21.000 — € 6.000 schenkbelasting en € 15.000 erfbelasting op de rest.

Let op: dat cijfer geldt voor een nalatenschap die volledig uit roerend vermogen bestaat. Zit er ook vastgoed in, dan valt de erfbelasting lager uit door de splitsing die hieronder beschreven staat, en wordt het voordeel van schenken navenant kleiner.

Drie gewesten, drie stelsels

Erfbelasting is gewestelijke materie, en de verschillen zijn groot. Bepalend is waar de overledene het grootste deel van de laatste vijf jaar woonde — niet waar de goederen liggen. Een appartement aan de kust van iemand die in Namen woonde, valt onder de Waalse regels.

In rechte lijn liggen de drie gewesten dicht bij elkaar. Voor wie buiten de familie erft, loopt het uiteen: een vriend die € 200.000 erft betaalt in Vlaanderen € 95.500 en in Wallonië € 138.125 — een verschil van meer dan veertigduizend euro op hetzelfde bedrag.

Opvallend is dat Wallonië schenken aan derden goedkoper maakt dan de andere twee: 5,5 % tegenover 7 %. Wie in Wallonië woont en aan iemand buiten de familie wil nalaten, heeft dus een sterkere reden om bij leven te schenken.

Een categorie die Vlaanderen niet kent

Wallonië en Brussel hanteren een apart tarief voor ooms, tantes, neven en nichten, tussen dat van broers en zussen en dat van vreemden in. In Vlaanderen bestaat die tussencategorie niet: daar vallen neven en nichten gewoon onder "anderen".

Per erfgenaam of op het totaal?

Meestal worden de schijven toegepast op wat elke erfgenaam persoonlijk krijgt. Twee kinderen die elk € 150.000 erven, betalen elk over € 150.000. Spreiden over meer erfgenamen drukt dus de rekening.

Maar niet overal. In Vlaanderen wordt bij "anderen" belast op het totaal van alle verkrijgingen samen, en in Brussel geldt dat zowel voor ooms en tantes als voor anderen. Daar helpt spreiden dus niet: of het bedrag nu naar één of naar vier vrienden gaat, de belasting blijft dezelfde.

De termijn van vijf jaar

Hier zit de valstrik. Een hand- of bankgift hoeft niet geregistreerd te worden en kost dan niets aan schenkbelasting. Maar overlijdt de schenker binnen vijf jaar na de schenking, dan wordt het geschonken bedrag alsnog bij de nalatenschap geteld en tegen het volle erfbelastingtarief belast.

Die termijn is op 1 januari 2025 verlengd van drie naar vijf jaar. Wie eerder schonk, valt nog onder de oude termijn van drie jaar.

U kunt die onzekerheid wegnemen door de schenking te laten registreren. Dan betaalt u meteen 3 of 7 % en is de zaak definitief afgehandeld, ongeacht wanneer u overlijdt. Dat is in feite een verzekeringspremie tegen het risico van vroegtijdig overlijden.

Roerend en onroerend worden apart belast

Voor erfgenamen in rechte lijn en voor partners doorlopen het roerende en het onroerende deel elk afzonderlijk de schijven. Dat scheelt aanzienlijk: een nalatenschap van € 400.000 die uit twee gelijke helften bestaat, kost € 30.000 in plaats van € 60.000.

Voor broers, zussen en anderen bestaat die splitsing niet — daar wordt op het gecombineerde bedrag belast, waardoor u snel in de schijf van 55 % belandt.

De gezinswoning

De langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende partner betaalt in de drie gewesten geen erfbelasting op de gezinswoning. Die vrijstelling geldt niet voor kinderen: die betalen wel op hun deel van de woning.

Wallonië en Brussel kennen daarnaast verlaagde schijven voor kinderen die de gezinswoning erven — in Wallonië begint dat bij 1 %, in Brussel bij 2 %, tegenover 3 % in het gewone tarief. Deze berekening past die gunsttarieven nog niet toe; vraag ze na bij je notaris.

Per erfgenaam, niet op het totaal

De schijven worden toegepast op wat elke erfgenaam persoonlijk krijgt. Twee kinderen die elk € 150.000 erven, betalen elk over € 150.000 — niet samen over € 300.000. Dat maakt spreiden over meer erfgenamen fiscaal gunstig, en verklaart waarom een erfenissprong naar kleinkinderen soms interessant is.

Wat deze berekening niet meeneemt

• De singlevermindering voor kinderloze alleenstaanden, sinds 2026 in de plaats van de vriendenerfenis
• Het abattement op roerend vermogen voor de langstlevende partner
• Verminderingen voor kinderen jonger dan 21 jaar en voor erfgenamen met een handicap
• Het gunsttarief voor familiale ondernemingen
• Vruchtgebruik en blote eigendom, die apart gewaardeerd worden
• Levensverzekeringen, die een eigen fiscaal regime volgen

Elk van die punten kan het bedrag stevig veranderen. Gebruik deze uitkomst als een eerste orde van grootte, niet als eindafrekening.